Son yıllarda Türkiye’de kamu altyapı projelerinin işletme haklarının özel sektöre devredilmesi, bütçe disiplininden ulaştırma politikalarına kadar geniş bir yelpazede tartışılmaya devam ediyor. Boğaziçi köprülerinden ana hat otoyollarına kadar uzanan bu süreç, “Devlet bütçesine kaynak mı sağlanıyor, yoksa vatandaşın cebine yeni bir yük mü bindiriliyor?” sorusunu her geçen gün daha da kritik hale getiriyor.

Devlet Bütçesi ve Verimlilik Açısından “Kazanç”

Kararı savunan ekonomi yönetiminin ve konuya olumlu yaklaşan uzmanların en güçlü argümanı, kamu finansmanı ve işletme kalitesi üzerine kurulu.

• Peşin Gelir ve Yeni Yatırımlar: İşletme Hakkı Devri (İHD) sayesinde devlet, tek seferde ciddi bir nakit girdisi elde ediyor. Bu kaynak, bütçe açığını kapatmak veya yüksek teknoloji, eğitim ve sağlık gibi alanlara harcanmak üzere bir finansman alan yaratıyor.

• Kamu Bütçesinden Çıkan Bakım Yükü: Asfalt yenileme, akıllı ulaşım sistemlerinin kurulumu, gişe altyapılarının güncellenmesi ve rutin yol bakımları artık Karayolları Genel Müdürlüğü’nün (KGM) gider kalemleri arasında yer almıyor.

• Hizmet Standardı: Özel sektörün dinamizmi sayesinde otoyol işletmeciliğinde hizmet kalitesinin ve teknolojik adaptasyonun daha hızlı sağlanacağı öngörülüyor.

Vatandaş ve Lojistik Açısından “Riskler”

Madalyonun diğer yüzünde ise kamu yararı ve toplumsal maliyet odaklı eleştiriler bulunuyor.

• “Hazır Gelir”den Vazgeçmek: İstanbul köprüleri ve ana ulaşım koridorları, günlük araç geçiş sayıları garantiye yakın, kendini çoktan amorti etmiş kamu varlıklarıdır. Bu hatların devredilmesi, kamunun her gün düzenli ve nakit akan bir gelir kaynağından vazgeçmesi anlamına geliyor.

• Görünmeyen Enflasyon Baskısı: Özel sektörün doğal olarak kâr odaklı çalışması, geçiş ücretlerindeki artış beklentisini beraberinde getiriyor. Karayolu taşımacılığının ağırlıkta olduğu bir ekonomide, nakliye ve lojistik maliyetlerinin yükselmesi; pazardaki meyveden raftaki tekstil ürününe kadar her şeyin fiyatını doğrudan etkiliyor.

Kararın Kaderini Belirleyecek İki Kritik Şart

Bu politikanın ülkeye fayda mı yoksa zarar mı getireceği tamamen uygulanacak denetim mekanizmalarına bağlı. İşletme devrinin başarıya ulaşması için iki temel şartın eksiksiz yerine getirilmesi gerekiyor:

1. Geleceğe Yatırım: Elde edilen özelleştirme gelirlerinin cari harcamalara harcanmayıp, katma değeri yüksek ve uzun vadeli üretime dönük projelere aktarılması.

2. Sıkı Tavan Fiyat ve Sıkı Denetim: KGM’nin denetim rolünü tavizsiz sürdürerek; fahiş zamları engelleyen tavan fiyat politikalarını ve yol güvenliği standartlarını harfiyen uygulaması.

Köprü ve otoyolların işletme devri ne tek başına bir “kurtuluş reçetesi” ne de tam anlamıyla bir “kamu zararıdır”. Doğru kurgulanmış bir sözleşme ve güçlü devlet denetimiyle kamuya fayda sağlayabilecek bu model; zayıf denetim ve geçici harcamalarla yürütüldüğünde topluma pahalı bir fatura olarak geri dönme riskini taşımaktadır.