Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin Körfezray olarak da bilinen Kuzey Hafif Raylı Sistem Projesi güzergâhında olası zemin hareketlerini ve yüzey deformasyonlarını tespit etmek amacıyla önemli bir ihale hazırlığı yaptığı açıklandı. Uydu radarları, InSAR teknolojisi, yapay zekâ ve görsel dil modellerinin kullanılacağı çalışma ilk bakışta son derece kapsamlı ve çağdaş bir güvenlik sistemi izlenimi veriyor.

Ancak burada sorulması gereken çok daha önemli bir soru var:

Risk tespit edildiğinde ne yapılacak?

Çünkü mesele yalnızca zemindeki milimetrik hareketleri uydu üzerinden görmek değil. Asıl mesele, tespit edilen riskin nasıl değerlendirileceği, hangi yapıların etkileneceğinin nasıl belirleneceği ve vatandaşın güvenliği için hangi somut adımların atılacağıdır.

Gebze Metrosu Sonrası Soru İşaretleri Hâlâ Masada

Kocaeli’nde Gebze Metrosu bölgesinde yaşanan ve bir ailenin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan yıkım, yapı güvenliği ve zemin konusunda kentte ciddi soru işaretleri oluşturdu.

Böyle bir olayın ardından Körfezray güzergâhındaki yapı ve zemin güvenliğinin daha kapsamlı şekilde ele alınması elbette olumlu bir gelişmedir.

Ancak kamuoyunun beklediği yalnızca “teknoloji kullanılacak” açıklaması değildir.

Vatandaş şunu bilmek ister:

Güzergâh üzerindeki riskli yapılar tek tek belirlenecek mi?

Bu yapıların mevcut statik durumları incelenecek mi?

Zemin hareketi tespit edilen bölgelerde bağımsız teknik incelemeler yapılacak mı?

Riskli olduğu belirlenen binalar için hangi işlem uygulanacak?

Ve en önemlisi, bütün bu çalışmaların sonuçları kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşılacak mı?

Uydu Her Şeyi Çözemez

Sentinel-1 uydu verileri ve InSAR gibi teknolojiler, geniş alanlardaki yüzey hareketlerini izlemek açısından son derece değerli araçlar.

Ancak teknoloji, sahadaki gerçekliğin tamamının yerine geçemez.

Bir binanın taşıyıcı sistemindeki sorun, kolon ve kirişlerdeki zayıflık, geçmişte yapılan kaçak veya ruhsatsız müdahaleler, temel problemleri ya da binanın deprem performansı yalnızca uydu görüntülerinden anlaşılabilecek konular değildir.

Dolayısıyla uydu verileri önemli bir erken uyarı ve izleme mekanizması olabilir. Fakat bunun mutlaka sahadaki mühendislik çalışmalarıyla desteklenmesi gerekir.

Aksi halde ortaya çok gelişmiş bir veri sistemi çıkar ama vatandaş açısından beklenen güvenlik sağlanamayabilir.

Asıl Kritik Nokta: Risk Haritası Vatandaşa Açıklanacak mı?

Körfezray güzergâhının yaklaşık 35 kilometrelik bir hat boyunca Körfez, Derince, İzmit, Başiskele ve Kartepe’den geçeceği belirtiliyor.

Bu kadar geniş bir güzergâhta yapılacak çalışmanın sonucunda doğal olarak ciddi miktarda veri ortaya çıkacak.

İşte burada şeffaflık büyük önem taşıyor.

Kamuoyunun bilmesi gereken; yalnızca kaç kilometrelik alanda çalışma yapıldığı veya hangi teknolojinin kullanıldığı değil, hangi bölgelerde ne tür risklerin tespit edildiğidir.

Elbette kişisel veriler ve bina sakinlerinin özel bilgileri korunmalıdır. Ancak mahalle ve bölge ölçeğinde risk analizlerinin kamuoyuna açıklanması, vatandaşın kendi yaşadığı çevre hakkında bilgi sahibi olmasını sağlayabilir.

İhale Bir Başlangıç Olmalı

Büyükşehir Belediyesi’nin bu çalışmayı başlatması, doğru bir adım olarak değerlendirilebilir.

Fakat bu ihale bir son değil, başlangıç olmalıdır.

Zemin hareketlerinin tespit edilmesinden sonra ikinci aşama başlamalıdır. Riskli bölgelerde detaylı jeolojik ve jeoteknik incelemeler yapılmalı, gerekli görülen yapılarda mühendislik kontrolleri gerçekleştirilmeli ve ortaya çıkan riskler için somut eylem planları hazırlanmalıdır.

Aksi halde dünyanın en gelişmiş uydu teknolojilerini kullanmanızın vatandaş açısından anlamı sınırlı kalır.

Çünkü vatandaşın ihtiyacı yalnızca “zeminin hareket ettiğini bilmek” değildir.

Vatandaş, zemin hareket ediyorsa ne yapılacağını bilmek ister.

Körfezray’da Güven, Teknolojiden Önce Gelmeli

Kocaeli’nin ulaşım sorununu çözmek için Körfezray gibi büyük bir raylı sistem yatırımına ihtiyaç olduğu açık.

Ancak böylesine büyük bir projenin başarısı yalnızca hattın tamamlanmasıyla ölçülemez.

Bu hat üzerinde yaşayan insanların güvenliği de projenin en önemli parçalarından biri olmalıdır.

Bu nedenle Büyükşehir Belediyesi’nin yapacağı çalışma yalnızca teknik bir ihale olarak görülmemeli. Gebze Metrosu bölgesinde yaşanan olayın ardından kamuoyunda oluşan soru işaretlerini giderecek kapsamlı bir güvenlik ve denetim mekanizmasına dönüştürülmelidir.

Uydu görecek, yapay zekâ analiz edecek, mühendis değerlendirecek ve idare gereken tedbiri alacak.

Sistemin tamamı böyle çalışırsa teknoloji gerçekten vatandaşın güvenliği için kullanılmış olur.

Aksi durumda ise geriye yalnızca güzel teknolojik kavramlar kalır.

Kocaeli kamuoyunun beklentisi de tam olarak budur:

Körfezray yapılırken yalnızca rayların değil, insanların da güvenliği garanti altına alınsın.